Hyzop to roślina, która może „pochwalić się” wielowiekową tradycją stosowania. O hyzopie kilkukrotnie wspomina się w Starym Testamencie. W kulturze hebrajskiej miał moc oczyszczania, zarówno w sferze materialnej, jak i duchowej. Stosowany był także w starożytnej Grecji.

Hyzop lekarski należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), podobnie jak mięta, lawenda, szałwia, oregano, tymianek, czy bazylia. Jest rośliną wieloletnią, półkrzewem o drewniejących łodygach. Występuje w 3 formach botanicznych, różniących się kolorami kwiatów (fioletowe, różowe, białe). Roślina pochodzi z cieplejszych regionów Europy i południowo-zachodniej Azji. W Polskich zielnikach pojawiła się w XVI wieku. Hyzop upowszechnił się, jako roślina lecznicza dzięki zakonnikom, którzy uprawiali go w przyklasztornych ogródkach. U nas zwany Józefkiem. 🙂

Surowiec – uprawa i przetwarzanie

Hyzop potrzebuje gleb lekkich: piaszczysto-gliniastych, piaszczystych, zasobnych w wapń. Preferuje stanowiska ciepłe, nasłonecznione.  Roślinę najczęściej rozmnaża się z nasion, można też wegetatywnie z sadzonek pędowych (jak np. lawendę). Rozstaw roślin – 40 x40 cm. W naszym klimacie na ogół nie przemarza.

Surowcem zielarskim jest ziele hyzopu (Hyssopi herba). Zbieramy je na początku okresu kwitnienia, ścinając kilka cm nad ziemią. W sprzyjających warunkach ziele zbieramy dwu lub trzykrotnie, w miarę, jak rośliny odbijają i zaczynają kwitnąć. Ostatni zbiór można przeprowadzić na początku września. Suszymy w warunkach naturalnych, w miejscu zacienionym i przewiewnym.

Skład chemiczny surowca, właściwości i zastosowanie

Najistotniejszym składnikiem ziela jest olejek eteryczny złożony między innymi z β-pinenu, pinokamfonu i izopinokamfonu. Oprócz niego ziele zawiera garbniki, flawonoidy (w tym hyzopinę i diosminę), kwasy fenolowe, gorycze (w tym marubinę) oraz fitosterole i sporo witaminy C. Olejek hyzopowy (Oleum Hyssopi) pozyskuje się z ziela. Największą zawartością charakteryzują się kwiaty. Do jego produkcji wykorzystywane są dwie formy botaniczne – różowa i fioletowa. Ta pierwsza jest bogatsza w ten cenny składnik. Niektóre składniki olejku: tujon, pinokamfon i metyloeugenol, mogą wykazywać neurotoksyczność i wywoływać drgawki, po przedawkowaniu olejku.

Hyzop działa rozkurczowo, przeciwzapalnie, antywirusowo i przeciwdrobnoustrojowo, przeciwhemolityczne, antyutleniająco, wykrztuśnie. Stosowany w zaburzeniach funkcjonowania układu pokarmowego i chorobach układu oddechowego. Zewnętrznie przy stłuczeniach, obrzękach i trudno gojących się ranach.

Wyciąg z ziela hamuje biegunkę, wiąże toksyny bakteryjne (dzięki garbnikom), ogranicza ilość bakterii w jelitach oraz zmniejsza stan zapalny. Napar pomocny przy wzdęciach i zaburzeniach wypróżniania – zmniejsza napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, tym samym przywraca prawidłową perystaltykę jelit. Do leczenia zaburzeń układu pokarmowego wykorzystuje się hyzop również w weterynarii.

Napar można pić w początkowej fazie rozwoju przeziębienia. Zewnętrznie stosujemy do płukania gardła i jamy ustnej w stanach zapalnych (jak szałwia). Nalewkę później, w celu ułatwienia odksztuszania i łączyć z innymi ziołami o podobnym działaniu.

Hyzop stosowany jest również w kosmetyce, w kuchni oraz ogrodnictwie i pszczelarstwie. Hyzop jest rośliną miododajną. Jego wydajność miodowa może wynosić nawet 400 kg miodu z jednego hektara, a miód hyzopowy jest bardzo cennym miodem.

W praktyce:

• Przyprawa do wszystkiego! Niewielką ilość hyzopu (szczyty kwitnących pędów, suszone lub świeże) dodajemy do potraw mięsnych, sosów, serów, sałatek warzywnych, sosów. We Francji hyzopem przyprawia się nawet majonez! 😉 To przyprawa bardzo aromatyczna, o korzennym, gorzkawym smaku, zaostrzająca smak mdłych potraw. Przyprawa może być używana także do aromatyzowania wyrobów alkoholowych.
• Uczta dla zapylaczy. Ze względu na długi okres kwitnienia (od czerwca do października) i nektarowania (od świtu do zmierzchu) oraz wysoką miododajność hyzop przywabia do ogrodu pszczoły, motyle i inne zapylacze. A jak wiadomo, odpowiednia aktywność zapylaczy zapewnia lepsze zbiory w sadzie i warzywniku.
• Ozdoba ogrodu. Długo kwitnące, pachnące i przywabiające motyle zioła, sprawdzą się również na rabatach ozdobnych, jako piękne i mało wymagające byliny.
• Napar: łyżka ziela/szklanka wrzątku, parzymy 15 minut, pod przykryciem.

Pozdrawiam ciepło,

Patrycja

Obrazek wyróżniający: Joanna Boisse, CC BY-SA 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, via Wikimedia Commons

Bibliografia:

1. Dzamic’ A., Sokovic´ M., Novakovic´ M., Jadranin M., Ristic´ M., Tesevic´ V., Marin P. Composition, antifungal and antioxidant properties of Hyssopus officinalis L. subsp. pilifer (Pant.) Murb. essential oil and deodorized extracts; Elsevier Industrial Crops and Products 51 (2013) 401–407
2. Fathiazad F. and Hamedeyazdan S. A review on Hyssopus officinalis L.: Composition and biological activities; African Journal of Pharmacy and Pharmacology Vol. 5(17), pp. 1959-1966, 8 November, 2011
3. Kohlmunzer S. Farmakognozja; wydanie V; PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2017; s. 581
4. Senderski M. E. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, wydawca: M.Senderski; Podkowa Lesna 2017 s. 300-302
5. Tahir M., Khushtar M., Fahad M., Rahman A. Phytochemistry and pharmacological profile of traditionally used medicinal plant Hyssop (Hyssopus officinalis L.); Journal of Applied Pharmaceutical Science Vol. 8(07), pp 132-140, 2018
6. Vlase L., Benedec D., Hanganu D., Damian G., Csillag I., Sevastre B., Mot A., Silaghi-Dumitrescu R. and Tilea I. Evaluation of Antioxidant and Antimicrobial Activities and Phenolic Profile for Hyssopus officinalis, Ocimum basilicum and Teucrium chamaedrys; Molecules 2014, 19, 5490-5507
7. Wesołowska A., Jadczak D. Grzeszczuk M. Essential oil composition of hyssop (Hyssopus officinalis L.) cultivated in north-western Poland; Herba Polonica Vol. 56 No. 1 2010
8. Wolski T., Baj T., Kwiatkowski S. Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis L.) zapomniana rolina lecznicza, przyprawowa oraz miododajna; Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska VOL. LXI; Lublin 2006