Melisa lekarska jest byliną, z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), pochodzącą z regionu śródziemnomorskiego. Wydziela charakterystyczny cytrynowy zapach. To roślina miododajna, co odzwierciedla nazwa łacińska (mel po łacinie oznacza miód) oraz polskie nazwy: pszczelnik i rojownik.

Surowiec zielarski i jego przewarzanie

Melisa uprawiana jest na plantacjach, w ogrodach oraz w pojemnikach. Rozmnażana głównie z nasion. Surowcem zielarskim są liście melisy (Folium mellisae) lub ziele (Herba mellisae). Zbiera się liście lub wierzchołki pędów w okresie kwitnienia i suszy w temperaturze poniżej 35 °C (jak inne rośliny olejkowe).

Skład chemiczny surowca

Najważniejszym składnikiem aktywnym surowca jest olejek eteryczny złożony z terpenów (m. in. citral A (geranial) i ciral B (neral), citronelal, linalol, β-kariofylen). Oprócz tego melisa zawiera fenolokwasy (kwas rozmarynowy, kawowy, ferulowy, chlorogenowy) i kwasy triterpenowe (ursolowy, oleanolowy), flawonoidy, śluzy, witaminę C i sole mineralne.

Właściwości i zastosowanie

Olejek eteryczny działa spazmolitycznie, sedatywnie na centralny układ nerwowy, bakteriostatycznie i przeciwwirusowo, zwłaszcza na herpeswirusy, dzięki czemu może być składnikiem leków na opryszczkę wargową. Według badań działanie przeciwwirusowe występuje przed wniknięciem wirusów do komórek, czyli daje efekt na początku infekcji.

Wyciągi z liści i ziela wykazują działanie immunomodulujące. Regulują metabolizm. Obniżają poziom trójglicerydów i cholesterolu we krwi. Zmniejszają stężenie TSH – tyreotropiny, czyli hormonu tropowego, wytwarzanego przez przysadkę mózgową, stymulującego tarczycę. Pobudza on gruczoł do wydzielania tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony te odpowiadają za przemianę materii.

[Tutaj skrót z jednej z zależności, pozwalającej utrzymać organizmowi homeostazę, w tym odpowiednie poziomy hormonów: podwzgórze wydziela hormon stymulujący przysadkę, która  wydziela hormony tropowe (np. TSH, ale także adrenokortykotropinę – pobudzającą korę nadnerczy, folikulotropinę m. in. pobudzającą wydzielanie estrogenów, itd.). Hormony tropowe pobudzają inne narządy do produkcji hormonów (np. T3 i T4), poziom tych hormonów w organizmie stymuluje podwzgórze do wydzielania (lub nie) swoich neurohormonów, stymulujących przysadkę, która stymuluje narządy… i tak dalej. I tak w kółko. Genialne.]

Napar z liści lub ziela działa uspokajająco i ułatwia zasypianie. Efekt uspokajający nie przyczynia się do obniżenia funkcji poznawczych, są badania wskazujące na poprawienie pamięci i koncentracji po spożywaniu melisy.

Melisa ma właściwości neuroprotekcyjne – jest naturalnym antyoksydantem. Może przez to chronić neurony przed chorobami neurodegeneracyjnymi, np. chorobą Alzheimera. Wyciągi z melisy hamują enzym MAO-A, co skutkuje złagodzeniem objawów depresji. W części badań wykazano powinowactwo składników aktywnych melisy do receptorów GABA, co może odpowiadać za działanie przeciwlękowe i uspakajające.

Znaleźć można badania wykazujące pozytywny wpływ na dzieci: spadek nadpobudliwości i impulsywności, zwiększenie zdolności skupienia uwagi, pomoc w zaburzeniach snu.

Ponadto wykazuje się właściwości obniżające ciśnienie krwi, antynowotworowe, przeciwzapalne.

Wyciągi alkoholowe mają podobne zastosowania i często wywierają silniejszy efekt niż wyciągi wodne. Stosuje się je także zewnętrznie w przypadku nerwobóli. Alkohol ma tutaj również spore znaczenie, ponieważ zwiększa miejscowe ukrwienie skóry (czerwona się robi, jak po amolu, czy plastrach rozgrzewających).

W praktyce:

• Napar przed snem. Łyżkę rozdrobnionych liści zalewamy szklanką wrzątku i zaparzamy przez 15 minut.
• Wino melisowe: 50g rozdrobnionych liści zalewamy 750 ml białego wina i pozostawiamy na 5 dni, po czym przecedzamy. Smacznego!
• Przyprawa. Tuż przed podaniem wielu potraw możemy dodać świeżych liści melisy, jako aromatycznej (i zdrowej) przyprawy.
• Zaproszenie dla zapylaczy i stołówka dla pszczół. 🙂

Już mnie ręce świerzbią, żeby posiać i wysadzić, ale jeszcze trochę wcześnie!

Pozdrawiam!

Patrycja

Bibliografia:

Zdjęcie wyróżniające: Victor Serban on Unsplash

1. Akhondzadeh S, Noroozian M, Mohammadi M, Ohadinia S, Jamshidi AH, Khani M. 2003 Melissa officinalis extract in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a double blind, randomised, placebo controlled trial. J Neurol Neurosurg Psychiatry. Jul;74(7):863-6.
2. Encalada MA, Hoyos KM, Rehecho S, Berasategi I, de Ciriano MG, Ansorena D, Astiasarán I, Navarro-Blasco I, Cavero RY, Calvo MI. 2011 Anti-proliferative effect of Melissa officinalis on human colon cancer cell line. Plant Foods Hum Nutr. Nov;66(4):328-34.
3. Kennedy D.O., Little W. and Scholey A.B. 2004 Attenuation of Laboratory-Induced Stress in Humans After Acute Administration of Melissa officinalis (Lemon Balm) Psychosomatic Medicine 66:607–613
4. Kennedy DO, Scholey AB, Tildesley NT, Perry EK, Wesnes KA. 2002 Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of Melissa officinalis (lemon balm); Pharmacol Biochem Behav. Jul;72(4):953-64.
5. Kohlmunzer S. Farmakognozja; wydanie V; PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2017; s. 319-321
6. Lo´pez V. I in. 2009 Neuroprotective and Neurological Properties of Melissa officinalis; Neurochemical Research 34:1955–1961
7. Mimica-Dukic N, Bozin B, Sokovic M, Simin N. 2004 Antimicrobial and antioxidant activities of Melissa officinalis L. (Lamiaceae) essential oil. J Agric Food Chem. May 5;52(9):2485-9.
8. Miraj S, Rafieian-Kopaei, Kiani S. Melissa officinalis L: A Review Study With an Antioxidant Prospective. J Evid Based Complementary Altern Med. 2017 Jul;22(3):385-394.
9. Moradkhani H., Sargsyan E., Bibak H., Naseri B., Sadat-Hosseini M., Fayazi-Barjin A. & Meftahizade H. 2010 Melissa officinalis L., a valuable medicine plant: A review. Journal of medicinal plant research. 4. 2753-2759.
10. Santini F, Vitti P, Ceccarini G, Mammoli C, Rosellini V, Pelosini C, Marsili A, Tonacchera M, Agretti P, Santoni T, Chiovato L, Pinchera A. 2003 In vitro assay of thyroid disruptors affecting TSH-stimulated adenylate cyclase activity. J Endocrinol Invest. Oct;26(10):950-5.
11. Schnitzler P., Schuhmacher A.,  Astani A. and Reichling J. 2008 Melissa officinalis oil affects infectivity of enveloped herpesviruses Phytomedicine 15 (2008) 734–740
12. Senderski M. E. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, wydawca: M.Senderski; Podkowa Lesna 2017 s.445-448
13. Sepide Miraj S., Azizi N. and Kiani S. 2016 A review of chemical components and pharmacological effects of Melissa officinalis L. Der Pharmacia Lettre 8 (6):229-237
14. Shakeri A, Sahebkar A, Javadi B. 2016 Melissa officinalis L. – A review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacology. J Ethnopharmacol. 21;188:204-28