Pokrzywa zwyczajna to pospolita roślina i powszechnie znane zioło. Chyba każdy z nas miał z nią styczność. My, jako dzieci, budowaliśmy bazy w jej łanach i goniliśmy się z jej pędami (właściwości obronne 🙂 ), a ten kto u miał zerwać ją nagą dłonią był „podwórkowym kozakiem”.

Pokrzywę każdy kojarzy z faktu, że parzy, stąd inne nazwy: parzawka, pokrzywa parząca. Warto wspomnieć jeszcze, że jest rośliną dwupienną – występują osobniki męskie i żeńskie. To roślina ruderalna i azotolubna. Rośnie na przydrożach, cmentarzach, w parkach, zbiorowiskach zaroślowych oraz żyznych lasach.

Należy do rodziny pokrzywowatych (Urticaceae Juss.) i oprócz niej można spotkać w Polsce pokrzywę żegawkę (Urtica urens) – jednoroczna i jednopienna, dużo niższa od pokrzywy zwyczajnej oraz pokrzywę konopiolistną (Urtica cannabina) zdziczałą, pochodzącą z dawnych upraw na włókna i również zawleczoną: pokrzywę kuleczkowatą (Urtica pilulifera).

Surowce zielarskie i ich przetwarzanie

W lecznictwie z rośliny tej pozyskuje się dwa surowce: liście (Folium Urticae) i korzeń (Radix Urticae). Liście zbiera się przed kwitnieniem, a korzenie późną jesienią lub wczesną wiosną (wówczas ilość aktywnych składników jest największa). W większości, choć prosta w uprawie, pozyskiwana jest ze stanu naturalnego. Surowce suszymy w warunkach naturalnych, w temperaturze do 40°C, miejscu przewiewnym i ocienionym.

Właściwości, skład i zastosowanie surowców

Liście pokrzywy zawierają między innymi: witaminy (A, E, K, C, wit. z grupy B), sole mineralne (magnezu, potasu, żelaza, wapnia, krzemu), krzemionkę – dwutlenek krzemu SiO₂ (stąd wynika zastosowanie w kosmetyce > słynne trio: włosy, skóra, paznokcie), garbniki, flawonoidy, protoporfiryny, barwniki roślinne oraz substancje lotne (2-metyloheptenon, antofen), a we włoskach parzących kwas mrówkowy, histaminę, acetylocholinę. Kwas mrówkowy CH₂O₂ to najprostszy kwas karboksylowy (zawiera jeden atom węgla, kolejne zawierają więcej węgli), oprócz pokrzywy występuje w jadzie mrówek, stąd nazwa kwasu.

Surowiec ten pozwala uzupełnić braki witamin i minerałów, ma działanie moczopędne, hemostatyczne (przeciw krwawieniom), antyoksydacyjne (przeciw starzeniu), antybakteryjne i przeciwzapalne. Świeże, parzące liście działają przeciwreumatycznie.

Dzięki właściwościom leczniczym wyciąg z pokrzywy wchodzi w skład Reumogranu (pomocniczy lek, stosowany przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, dnie moczanowej i innych dolegliwościach stawowych). Dzięki dużej zawartości witamin i minerałów stosowana w suplementach diety. Z pokrzywy pozyskuje się chlorofil. Zastosowana w kosmetykach:

• wzmacnia paznokcie, włosy,
• działa przeciwłupieżowo,
• zapobiega przetłuszczaniu (stąd w szamponach),
• poprawia metabolizm i mikrokrążenie w skórze.

Korzenie pokrzyw zawierają wiele tych samych składników, co liście, te same witaminy i minerały, oraz: skopoletynę, fitosterole, kwasy tłuszczowe, polisacharydy, garbniki, lipidy (ceramidy, sfingozyna) i inne. Stosowane są przy leczeniu chorób prostaty, wchodzą w skład preparatu o nazwie Bazoton, pomagającego hamować przerost gruczołu krokowego.

Praktycznie

O ile korzenie nie każdemu się przydadzą, to liście i całe ziele łatwo można, z korzyścią dla zdrowia, zastosować w domu:

• Sałatki! O tak, młode liście, według mnie, smakują lepiej niż sałata.
• Zupa. Z pokrzywy można ugotować zupę. Jak to w końcu zrobię, to napiszę 🙂
• Napary! Zalewamy wrzątkiem, przykrywamy, czekamy 5-10 minut – pijemy.
• Płukanki do włosów, takim ostudzonym naparem możemy opłukać włosy.

A przez pozostawienie jej w kącie ogrodu można zwiększyć liczbę motyli w okolicy! Na pokrzywie rozmnaża się między innymi, rusałka pokrzywnik. 🙂

Patrycja

Obrazek wyróżniający: Photo by Merri J on Unsplash.

Bibliografia

1. DUDA-CHODAK A., TARKO  T., RUS M. 2009; Antioxidant activity of selected herbal plants; Herba Polonica 55(4)
2. Jakubczyk K., Janda K., Szkyrpan S., Gutowska I., Wolska J. 2015; Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) – charakterystyka botaniczna, biochemiczna i właściwości prozdrowotne; Pomeranian journal of life sciences ; 61(2), s. 191–198
3. Jolanta Wolska J., Janda K., Szkyrpan S., Gutowska I. 2015; Wpływ ekstraktów z pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.) na aktywność katalazy w monocytach/makrofagach THP1; Pomeranian journal of life sciences 61(3), s. 315-318
4. Kohlmunzer S. Farmakognozja; wydanie V; PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2017; s. 593-594
5. Kubat-Sikorska A., Stryjecka M., Kiełtyka-Dadasiewicz A. 2016; Znaczenie karotenoidów w kosmetologii i ich naturalne źródła; w: Rośliny w nowoczesnej kosmetologii pod red. Anny Kiełtyka-Dadasiewicz; Wydawnictwo Akademickie Wyższej Szkoły  Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie; Lublin 2016
6. Nahata A., Dixit V. 2012; Ameliorative effects of stinging nettle (Urtica dioica) on testosterone-induced prostatic hyperplasia in rats; Andrologia 44; s. 396-409
7. Nawrot J. 2009; Surowce roślinne stosowane w łagodnym przeroście gruczołu krokowego; Herba Polonica 55(4)
8. Pieszak M., Mikołajczak P. 2010;Właściwości lecznicze pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.); Postępy Fitoterapii 4/2010, s.199-204 (http://www.czytelniamedyczna.pl/3816,wlasciwosci-lecznicze-pokrzywy-zwyczajnej-urtica-dioica-la.html; dostęp:23.08.2020)
9. Randall C., Meethan K., Randall H., Dobbs F. 1999; Nettle sting of Urtica dioica for joint pain – an exploratory study of this complementary therapy; Complementary Therapies in Medicine; 7, s. 126-131
10. Rutkowski L: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006.
11. Sawicka B., Skiba D., Bienia B. 2016; Surowce i praktyki kosmetyczne – badania i dowody naukowe od starożytności do nowoczesności; w: Rośliny w nowoczesnej kosmetologii, pod red. Anny Kiełtyka-Dadasiewicz; Wydawnictwo Akademickie Wyższej Szkoły  Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie; Lublin 2016
12. Senderski M. E. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, wydawca: M.Senderski; Podkowa Lesna 2017
13. Upton R. 2013; Stinging nettles leaf (Urtica dioicaL.): Extraordinary vegetable medicine; Journal of Herbal Medicine 3(1); s.9-38