Małże to bardzo ciekawa i zagrożona grupa zwierząt. Pełnią złożone funkcje w ekosystemach wodnych. Wykorzystywane są przez człowieka w oczyszczalniach ścieków, hodowane ze względu na muszle i perły. Szybko sygnalizują nam problemy pojawiające się w środowisku, musimy tylko chcieć zauważać te sygnały i na nie reagować!
Odrobina systematyki
Na początku XX wieku liczba gatunków słodkowodnych małży, z rzędu Unionoida, w Europie określana była na 1500. Liczba ta była zdecydowanie zawyżona, czego powodem było stosowanie licznych synonimów. Pod koniec XX wieku zrewidowano nazewnictwo i z 1500 gatunków pozostało 12!(Z kilkoma podgatunkami) To zakrawa na anegdotkę :p
Obecnie dzięki badaniom molekularnym liczba ta zwiększa się. Małże to gromada należąca do mięczaków. Słodkowodne małże należą do rzędów Unionoida i Veneroida. Pierwszy z nich obejmuje sześć rodzin, z których w Europie występują dwie: skójkowate (Unionidae) i perłoródkowate (Margaritiferidae). Rząd Veneroida obejmuje głównie rodziny małży słonowodnych, ale również gatunki występujące w wodach słodkich.
Małże słodkowodne w Polsce
W Polsce występuje 8 gatunków należących do Unionoida oraz 26 gatunków z rzędu Veneroida. W wodach słodkich Polski, występują przedstawiciele trzech rodzin, należących do tego drugiego rzędu: korbikulowatych (Corbiculidae) –– dwa gatunki inwazyjne, racicznicowatych (Dreissenidae) –– inwazyjna racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) oraz kulkówkowatych (Sphaeriidae).
Ochronie całkowitej podlegają: perłoródka rzeczna (Margaritifera margaritifera) prawdopodobnie utracony gatunek, ostatnio stwierdzony w 2007 roku w Sudetach, skójka gruboskorupowa (Unio crassus) – gatunek objęty Programem Natura 2000 oraz gałeczka żeberkowana (Sphaerium solidum). Dwa pierwsze gatunki należą do rzędu Unionoida i oba wymagają ochrony czynnej, perłoródka rzeczna prawdopodobnie już w Polsce wymarła. Ochroną częściową w naszym kraju objęte są: gałeczka rzeczna (Sphaerium rivicola), groszkówka głębinowa (Pisidium conventus), szczeżuja wielka (Anodonta cygnea), szczeżuja spłaszczona (Pseudoanodonta complanata).
Oprócz spotkania gatunków chronionych możemy znaleźć wiele stanowisk gatunków pospolitych w śródlądowych zbiornikach i ciekach wodnych: wszędobylską racicznicę zmienną, szczeżuję pospolitą (Anodonta anatina) i skójki: malarską (Unio pictorum) i zaostrzoną (Unio tumidus).
Sytuacja małż słodkowodnych w naszym kraju w ostatnich latach poprawiła się dzięki przykładaniu większej wagi do dbałości o jakość wody. Nadal jednak trzeba mieć na uwadze działania sprzyjające małżom, a tym samym, całym ekosystemom wodnym.
Patrycja
Bibliografia:
- 1 Lopes-Lima M., Sousa R., Geist J. i wsp. 2016 Biological Reviews; Conservation status of freshwater mussels in Europe: state of the art and future challenges; Cambridge Philosophical Society
- Ożgo M., Rola, zagrożenia i problemy ochrony małży skójkowatych (Unionidae); Chrońmy Przyrodę Ojczystą 66 (3): 201–208, 2010
- Stańczykowska A. 1986 Zwierzęta bezkręgowe naszych wód, wydanie drugie, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa
- Tomczak E. i Dominiak A. 2016 Organizmy żywe w systemie biomonitoringu jakości wody; Proceedings of ecopole 10(1)
- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
- http://scienceinpoland.pap.pl/aktualnosci/news%2C408048%2Cczy-slodkowodnemalze-gina-jak-pszczoly-pierwszy-raport-dla-europy.html
- https://www.iucnredlist.org/search?taxonomies=100058&searchType=species=species
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99czaki_Polski
Obrazek wyróżniający: Szczeżuja wielka (Anodonta cygnea) fot. Ragnar1904, CC BY-SA 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0, via Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NSG_Lengeder_Teiche_-Gro%C3%9Fe_Teichmuschel(Anodonta_cygnea)_(3).jpg)
