Do dzisiaj pamiętam, gdzie rosły w pobliżu miejsca, w którym mieszkałam jako dziecko. Rok w rok, kilka sztuk. Idealne do dziecięcych bukiecików 🙂 Nagietki to rośliny jednoroczne, zimę przeczekują w formie nasion (terofit). Należą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Rodzina ta charakteryzuje się kwiatostanem w formie koszyczka, w skład którego wchodzą dwa rodzaje kwiatów: języczkowe i rurkowate. Kwiaty osadzone są na szczycie pędu – tak zwanym osadniku. Dzięki temu kwiatostan przypomina zwykły kwiatek (taka zmyłka). Kwiaty języczkowe mają symetrię promienistą i imitują koronę, kwiaty rurkowate mają symetrię promienistą i tworzą „środek” kwiatka. Do astrowatych należą astry, słoneczniki, mniszki, sałata, nawłocie i wiele innych, często spotykanych roślin.

Gatunek ten pochodzi z cieplejszych regionów Europy, w Polsce uprawiany. Jest gatunkiem synantropijnym, należącym do ergazjofigofitów – roślin wprowadzanych celowo, przejściowo pojawiających się w stanie naturalnym ( do tej grupy zaliczyć można np. pomidory, rzepak, śnieguliczkę). Nagietki nie są wymagające w uprawie, wysiane wiosną lub jesienią, będą kwitnąć do października.

Surowiec lekarski i jego przetwarzanie

Do celów leczniczych używa się kwiatostanu (Calendulae anthodium) i kwiatów języczkowych – tzw. płatków (Calendulae flos). Najbardziej wartościowe są kwiaty w kolorze ciemnopomarańczowym. Płatki najlepiej suszyć w cieniu, koszyczki w suszarni w temperaturze 35-45 stopni. Nie wolno suszyć na słońcu. Dobrze wysuszone kwiaty zachowują pomarańczowy kolor.

Skład surowca

Surowiec zawiera dużą ilość triterpenów (kalendulozydy o charakterze saponin, alkohole triterpenowe i ich estry), barwniki karotenoidowe: flawoksantyna, luteoksantyna, auroksantyna i inne – nadające barwę kwiatom, flawonoidy (m.in. izorhamnetyna, kwercetyna), kumaryny, chinony, olejek eteryczny. Aminokwasy, kwasy tłuszczowe, polisacharydy.

Właściwości i zastosowanie

Surowiec przejawia szeroką aktywność biologiczną, jednak nie do końca wiadomo jakie związki odpowiadają za jego właściwości. Działa przeciwzapalnie, spazmolitycznie, choleretycznie – żółcipędnie, hipocholesteremicznie – zmniejszają poziom cholesterolu. Stymuluje układ odpornościowy. Pojawiają się wzmianki o działaniu przeciwnowotworowym. Obecne w olejku eterycznym alkohole i ketony terpenowe zwalczają rzęsistki – stosowany w leczeniu ginekologicznym. Właściwości przeciwzapalne są wykorzystywane podczas stosowania zewnętrznego na rany, stłuczenia, otarcia. Ułatwia gojenie. Rzadziej stosowany wewnętrznie, choć zawarte w nim flawonoidy mają działanie żółciopędne, a wyizolowane saponiny działają przeciwstresowo. Pomaga przy zapaleniach błon śluzowych przewodu pokarmowego.  Wchodzi w skład m. in. maści nagietkowej, Arcalenu, Arnicalu oraz preparatów stosowanych w ginekologii: Calendulinu i Azucalenu. Związki aktywne zawarte w surowcu działają przewbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo. Badania in vitro wykazały skuteczne działanie ekstraktu przeciw wirusowi HIV. Badać, badać, badać! Bardzo „przyszłościowa” roślina.

Stosowany również w kosmetyce w kremach i maseczkach, szamponach. Pomaga w leczeniu trądziku.

W praktyce:

• Ciepły napar przed jedzeniem, kiedy daje nam się we znaki przewód pokarmowy
• Napar zewnętrznie na stany zapalne skóry, stłuczenia, rany
• Naparem można także płukać bolące gardło lub stany zapalne w obrębie jamy ustnej
• Nalewka i wino, oczywiście na trawienie 😉
• Jako roślina pięknie kwitnąca sprawdzi się w ogrodzie, również tym warzywnym gdzie nada trochę koloru grządkom, przywabi zapylacze, zwiększy biologiczną odporność naszych przydomowych upraw 🙂 🙂

Pozdrawiam cieplutko

Patrycja

Bibliografia:

1. Grys A., Łowicki Z., Gryszczyńska A., Kania M., Parus A. 2011; Rośliny zielarskie w leczeniu chorób skóry – bezpieczeństwo i zastosowanie; Postępy Fitoterapii 3/2011 s.191-196
2. Kohlmunzer S. Farmakognozja; wydanie V; PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2017; s. 319-321
3. NELOFER J. , KHURSHID I.A., RIFFAT J. 2017; Calendula officinalis – An Important Medicinal Plant with Potential Biological Properties; Proceedings of the Indian National Science Academy 83, s. 769-787
4. Senderski M. E. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, wydawca: M.Senderski; Podkowa Lesna 2017 s.445-448
5. Sudnik-Wójcikowska B.; Rośliny synantropijne; MUTICO; Warszawa 2015 s.12, 268, 272-273
6. Telesiński A., Wieteska A., Onyszko M., Okińska M., Niedźwiecki E. 2013; ANALIZA FITOCHEMICZNA I WŁAŚCIWOŚCI PRZECIWUTLENIAJĄCE SOKU Z NAGIETKA LEKARSKIEGO (CALENDULA OFFICINALIS L.); Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 46/4; str. 428 – 433